en site fr site ja site日本語

MVO en mensenrechten

Ons kantoor biedt tevens advies op het gebied van respect voor mensenrechten: over wat het verband tussen bedrijven en mensenrechten nu precies inhoudt, wat opereren met respect voor mensenrechten voor uw bedrijf en uw specifieke bedrijfsactiviteiten betekent en hoe dit respect kan worden ge(waar)borgd binnen uw organisatie en juridische aansprakelijkheid kan worden voorkomen door verantwoordelijk gedrag.

Het begrip ‘maatschappelijk verantwoord ondernemen’ (MVO) is het laatste decennium aan belangrijke wijziging onderhevig geweest. De realisatie is ontstaan dat maatschappelijk verantwoord ondernemen veel meer is dan alleen het initiëren van filantropische activiteiten voor de gemeenschap waarin de onderneming zich begeeft, bijvoorbeeld door een school te bouwen, een ziekenhuis te helpen financieren of andere gemeenschapsactiviteiten te sponsoren, en dat het niet slechts een vrijwillige verantwoordelijkheid is, afhankelijk van het gevoel van gemeenschapsbetrokkenheid en de goedwillendheid van het bedrijf. Een verschuiving heeft plaatsgevonden naar een meer impact- en rechts-gebaseerd denken over het concept, naar een besef dat maatschappelijk verantwoord ondernemen ook bepaalde (wettelijke) plichten en ethische verantwoordelijkheden jegens die maatschappij inhoudt. Zo hanteert, als expressie hiervan, de Europese Commissie momenteel de volgende definitie van MVO:

the responsibility of enterprises for their impacts on society [1]

Internationaal is het besef doorgedrongen dat maatschappelijke verantwoordelijk ondernemen in feite begint bij het voorkomen en beperken van een negatieve sociale en milieu-voetafdruk van de eigen bedrijfsactiviteiten of die waarbij bedrijven indirect via relaties in de productie- en toeleveranciersketen zijn betrokken.

MVO is dus eigenlijk een tweetrapsraket, een concept in twee stappen, te beginnen bij een ‘dwingende’ verantwoordelijkheid en pas daarna het uitvoeren van activiteiten uit goede wil en betrokkenheid. De primaire component is in internationaal recht wel bekend als het ‘do no harm’ principle:

Richt, door of via uw bedrijfsactiviteiten, geen schade aan mens en milieu aan.

Daar begint MVO mee. Een eenvoudig idee, maar vaak weerbarstig in de uitvoering, leert de praktijk. Het vergt namelijk niet slechts en simpelweg dat u zich als bedrijf houdt aan de wetgeving van de landen waarin u bent gevestigd en opereert. Immers, wetten verschillen per land en zijn niet in elk land voldoende beschermend ten aanzien van de rechten van hun onderdanen en het milieu. Daarbij ontbreekt het in veel landen aan de wil of de capaciteit om die wetten te handhaven. Maar zelfs in landen waar de wetsystemen hoog ontwikkeld zijn, kunnen de wetsregels niet elk recht optimaal beschermen. Neem onze technologie, deze ontwikkelt zich vaak sneller dan de wet kan bijhouden; van bepaalde (chemische) stoffen ontdekken we bijvoorbeeld pas jaren later dat zij schadelijk zijn voor onze gezondheid en het milieu, en worden pas dan wettelijk beschermende maatregelen getroffen. Tevens werken mensenrechten voornamelijk verticaal, dat wil zeggen dat ze voornamelijk gelden tussen overheid en burger. Verscheidene mensenrechten hebben slechts beperkt horizontaal effect en zijn daarmee minder goed direct afdwingbaar tussen burgers en bedrijven en burgers onderling. Maatschappelijk verantwoord ondernemen vergt zodoende ook, buiten naleving van nationale en internationale wet- en regelgeving, een ethische verantwoordelijkheid om internationaal erkende duurzaamheidsstandaarden en -richtlijnen te respecteren.

De EU, zich baserend op hogere VN en OESO standaarden, stelt om dit te kunnen bereiken voor dat

to fully meet their corporate social responsibility, enterprises should have in place a process to integrate social, environmental, ethical, human rights and consumer concerns into their business operations and core strategy in close collaboration with their stakeholders, with the aim of […] – identifying, preventing and mitigating their possible adverse impacts. [2]

Ons kantoor kan u in dit proces adviseren. U bent van harte welkom contact op te nemen om u te laten informeren over wat wij voor u hierin kunnen betekenen.

Wat zijn mensenrechten?

Mensenrechten zijn grondrechten, waarvan de meest fundamentele zijn opgenomen in onze nationale grondwetten – zoals het recht op vrije meningsuiting, het anti-discriminatieverbod, het recht op geloofsvrijheid, op privacy, op leven en (volks)gezondheid en op een eerlijk proces. Ook fundamentele arbeidsrechten maken deel uit van deze grondrechten, zoals het verbod op kinderarbeid, het verbod op gedwongen arbeid en het recht op vakvereniging.

Voortvloeiend uit de ontwikkelingen leidend tot de Verklaring van de Rechten van Mens en Burger tijdens de Franse Revolutie en de Bill of Rights van de Amerikaanse Revolutie, en een enorme impuls gegeven door de internationale afschuw van de gruwelen van de Eerste en Tweede Wereldoorlog, werden deze rechten en nog meer door de Verenigde Naties gecodificeerd in een aantal internationale mensenrechtenverdragen, zowel burger-politieke als sociaal-economisch en culturele rechten. Tezamen met bestaande nationale wetgeving en de verschillende internationale gedragsstandaarden die de laatste jaren op gebied van bedrijfsrespect voor mensenrechten zijn ontwikkeld – te denken valt aan de United Nations Guiding Principles on Business and Human Rights, en de OECD Guidelines for Multinational Enterprises [3] – vormen deze de toetssteen voor hoe bedrijven er zorg voor behoren te dragen om schade aan de mens door of via hun activiteiten te voorkomen of beperken en daarmee de mensenrechten te respecteren.


  1. Europese Commissie, A renewed EU strategy 2011-2014 for Corporate Social Responsibility, 25.10.2011 Brussels.
  2. Ibidem.
  3. Zie voor een goede gids op het gebied van bedrijven en mensenrechten en de bestaande internationale standaarden: http://business-humanrights.org/en/tools-guidance